Verkiezingen VS zetten economie op scherp

Het belooft een allesbehalve saai jaar te worden. We verwachten dat er in de eerste helft van 2020 een einde komt aan de vertraging van de wereldeconomie. In de tweede helft trekt de groei weer aan, zij het gematigd. Wel zien we enkele gebeurtenissen en problemen die we scherp in de gaten moeten houden. De presidentsverkiezingen in de VS in november worden het belangrijkste ijkpunt: de uitslag hiervan wordt een cruciale factor voor de meeste andere problemen en risico’s die we voor de komende jaren voorzien.

[Download niet gevonden]

Komt de liberale wereldorde terug of verdwijnt deze?

De enige gebeurtenis die mogelijk de richting van de wereldeconomie kan veranderen, is de verkiezing van een nieuwe Amerikaanse president op 3 november. Als de Democratische kandidaat de huidige president verslaat, dan wordt de liberale internationale orde die de wereld in de afgelopen 30 jaar heeft gevormd, wellicht hersteld. Mocht de huidige president worden herverkozen, dan wordt ons multilateraal systeem verder ontmanteld: de goederenketens gaan verschuiven, de technologische integratie komt tot stilstand en de wereldwijde voorziening van publieke goederen komt in gevaar omdat de verantwoordelijke instellingen de hiervoor benodigde steun zien afbrokkelen.

We hebben Trump leren kennen als een president die lak heeft aan de internationale orde. Of het nu om handelsovereenkomsten via de Wereldhandelsorganisatie (World Trade Organization – WTO) gaat, om het klimaatakkoord van Parijs of om instellingen zoals de Amerikaanse centrale bank (Federal Reserve – Fed) die tot doel hebben de economie te stabiliseren; president Trump heeft systematisch geprobeerd deze te ondermijnen. Trump onderkent niet echt de voordelen van internationale instellingen en afspraken; hij is vooral geïnteresseerd in concrete akkoorden waarbij hij een transactiegerichte aanpak volgt.

Van de instellingen en afspraken die onder vuur kwamen te liggen, hebben sommige (Fed en klimaatakkoord van Parijs) beter stand gehouden dan andere (WTO). Nog eens vier jaar van politieke terugtrekking of ontwrichting door Trump als president zou wel eens teveel kunnen worden voor de instellingen die de internationale orde overeind houden. Zo is vorig jaar december de beroepsinstantie van de WTO, die het eindoordeel over oneerlijke handelsparktijken uitspreekt, ontbonden als gevolg van de weigering van Trump om nieuwe rechters te benoemen. Bovendien is de vrij nieuwe, door Trump geïntroduceerde praktijk om op grond van de nationale veiligheid handelstarieven op te leggen al in minstens zes andere gevallen toegepast.

Wie wordt de baas in de VS?

Op dit moment is volgens ons de kans dat Trump wordt herverkozen, iets groter dan de kans dat een kandidaat van de Democraten de verkiezingen wint. Dit is vooral gebaseerd op het feit dat in het verleden een zittende president uitsluitend niet werd herverkozen als de economie zich in een recessie bevond. Omdat we niet verwachten dat de economie dit jaar naar een recessie afglijdt, schatten we de kansen van Trump iets hoger in. De Democratische presidentskandidaat is nog niet bekend, dus alles kan nog veranderen. In de peilingen voor de Democratische nominatie gaat Joe Biden aan de leiding. Hij wordt als de sterkste tegenstander van Trump gezien. De kans dat Biden de voorverkiezingen wint, is 43%.

De toestand van de economie is altijd een belangrijke indicator van de verkiezingsuitslag geweest. Een stijging van de index van het consumentenvertrouwen met één procentpunt werd steeds gevolgd door een toename van de populariteit van de president met een half procentpunt. Deze voorspellende waarde is sinds 2008 volledig afwezig. Indien dit nu nog steeds zo is, zegt het huidige hoge consumentenvertrouwen niet veel over de uitslag van de komende verkiezingen.

Gevolgen voor wereldhandel

De uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen zal een sterke stempel drukken op de ontwikkeling van de wereldhandel en de handelsconflicten. Bij een overwinning van Trump blijft het handelsconflict hoog op onze lijst met aandachtspunten staan, ondanks het Fase I-akkoord. Dit eerste fragiele deelakkoord is zeker positief, maar we zien het toch meer als een vermindering van de negatieve risico’s voor de economische groei versus het alternatieve scenario van een verdere escalatie. Dit heeft voor een deel te maken met het feit dat het protectionistische beleid, waarvan de oplopende spanningen tussen de VS en China slechts een symptoom waren, nog steeds intact is. Het onvoorspelbare getwitter van Trump en de daadwerkelijke aanvallen op handelspartners creëren onzekerheid, tasten het mondiale ondernemersvertrouwen aan en vertragen de investeringsuitgaven en in het verlengde daarvan de wereldhandel en de groei van de wereldeconomie. Bovendien moeten de moeilijkste onderwerpen in de handelsbesprekingen met China – de handelspraktijken op het vlak van technologie – nog aan bod komen.

Als een Democraat de nieuwe president wordt, nemen de handelsspanningen tussen de VS en China vermoedelijk sterk af en wordt de dreiging van een toekomstig handelsconflict met Europa afgewend. Wel zien we voor de financiële markten een kortetermijnrisico. Mocht Elizabeth Warren of Bernie Sanders de strijd om de Democratische nominatie winnen, of zelfs tot president worden gekozen, dan ligt een negatieve marktreactie in de lijn der verwachting omdat de kans op hogere belastingen en strengere regelgeving toeneemt. Op dit moment is de waarschijnlijkheid van dit scenario relatief gering, maar het is nog vroeg.

Problemen in China reiken verder dan de handel

De herverkiezing van Trump als president zou voor China de onzekerheid met zich meebrengen dat de spanningen aan het handelsfront weer oplopen. Maar los van een eventuele hernieuwde escalatie van het handelsconflict, kampt China met binnenlandse problemen. Het is van cruciaal belang of de Chinese autoriteiten het juiste evenwicht kunnen vinden tussen enerzijds een beheersbaar schuldniveau zonder een te sterke afkoeling van de groei en anderzijds voldoende stimulering, indien nodig, om de economie te steunen. Tegelijkertijd streeft China naar een structurele verschuiving van het groeimodel van uitvoer en investeringen naar consumptie en diensten. Een drijvende kracht achter deze verschuiving is de vergrijzing die in China nog sneller dan in de westerse wereld gaat.

Mocht de handelsoorlog opnieuw escaleren en voor sterke tegenwind zorgen, dan wordt het herstel van de economische groei in China lastiger dan in de twee voorgaande opgaande conjunctuurfasen in 2010-11 en 2016-17. De stimulering verloopt nu meer stapsgewijs dan in vorige periodes als gevolg van bepaalde restricties die op de langere termijn spelen, zoals de noodzaak om de totale schuldniveaus in de hand te houden en een zeepbel op de huizenmarkt te voorkomen.

Uitgaande van de veronderstelling dat de handelsoorlog het komende jaar niet opnieuw escaleert en de autoriteiten stapsgewijze stimulering blijven toepassen, vooral gericht op de private sector, verwachten we dat de economische groei dit jaar stabiliseert. De totale schuldniveaus lopen inmiddels weer op, zij het niet zo snel als in het verleden (zie ook Visie op China 2020: Groei stabiliseert in Jaar van de Rat).

In zowel de VS als de eurozone is de dienstensector opmerkelijk goed op peil gebleven, terwijl de verwerkende industrie sterk inzakte (vooral in Europa) naarmate de handelsoorlog verergerde. Als de zwakte van de industrie langer aanhoudt, zal dit de banengroei uiteindelijk vertragen en daarmee het consumentenvertrouwen, de consumptie en de bredere economie, inclusief de dienstensector, aantasten.

Indien de dienstensector de pijn van een terugval in de industrie als gevolg van het handelsconflict kan verzachten of in ieder geval voor zich uit kan schuiven, dan maakt het volgens ons mogelijk minder uit wie de volgende president van de VS wordt. De weerbaarheid van de dienstensector is dus iets om alert op te zijn.

Fundamentele herevaluatie door ECB wordt urgenter bij herverkiezing van Trump

De uitslag van de verkiezingen in de VS is ook relevant voor de Europese Centrale Bank (ECB) en de evaluatie van haar beleid. Indien na de herverkiezing van Trump de onzekerheid aan het handelsfront toeneemt en economieën hierdoor slecht draaien, zal de ECB de teugels verder moeten laten vieren. In deze situatie worden de vragen die de ECB zich bij haar beleidsevaluatie stelt, belangrijker. Hoe ver kunnen de rentes worden verlaagd voordat het omslagpunt wordt bereikt en ze geen stimulerende maar een remmende werking hebben? Hoe moet de ECB inspelen op een structureel te lage inflatie? Is een bandbreedte voor de inflatiedoelstelling een optie? En mag de inflatie dan boven deze bandbreedte uitstijgen als deze eerder eronder lag?

Een bijkomend verschijnsel van een herverkiezing van Trump is dat hij, met het oog op zijn populariteit, mogelijk politieke druk blijft uitoefenen om de economie te stimuleren. Dit zou de publieke perceptie van de onafhankelijkheid van centrale banken kunnen ondermijnen.

Tot slot rest de vraag of de ECB haar activa-aankoopprogramma aan klimaatbeleid moet koppelen. Deze vraag wordt relevanter indien regeringen zich minder voor het klimaat willen inzetten. De opzegging van het klimaatakkoord van Parijs door de VS betekende een grote terugslag. Als Trump wordt herverkozen, komt hierin geen verandering.

Kunnen ontkenning en uitstel de klimaatactie doen ontsporen?

Nog eens vier jaar Trump als president vertaalt zich vermoedelijk in onvoldoende of zelfs helemaal geen nationaal klimaatbeleid in de VS. Trump gelooft niet in klimaatverandering door toedoen van de mens. Omdat de VS zichzelf carte blanche op klimaatgebied heeft gegeven, neemt de kans toe dat ook veel andere landen klimaatactie niet serieus nemen. Hierdoor zal beleid om de opwarming van de aarde onder 2 graden Celsius te houden steeds verder uiteenlopen.

Als het noodzakelijke klimaatbeleid lang wordt uitgesteld en er vervolgens plotseling een inhaalslag moet worden gemaakt, kan dit tot economische ontwrichting leiden. Volgens het Europees Comité voor systeemrisico’s (European Systemic Risk Board – ESRB) kan dit scenario van ‘te laat, te plotseling’ significante nadelige gevolgen voor het Europese financiële stelsel hebben (zie kader hieronder).

De combinatie van enerzijds uitstel van en verschil in klimaatbeloftes en -acties en anderzijds het groeiende succes waarmee klimaatprocessen worden aangespannen, is naar onze mening een risico dat we in 2020 goed in de gaten moeten houden.

Uitstel in Europa

Ook in Europa zijn de verschillen tussen doelstellingen en huidig beleid opmerkelijk. Zo blijven projecties op basis van het huidige beleid duidelijk achter bij de ambitieuze en bindende doelstellingen voor de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen (-40% in 2030 ten opzichte van 1990).

Als de huidige beleidsdoelen worden gerealiseerd, loopt de EU28 in 2020 naar schatting 6% achter op de doelstelling. De onderstaande tabel laat zien dat de kloof tussen doelstellingen en actueel beleid (indien volledig gerealiseerd) na 2021 snel groter wordt (zie ook: https://insights.abnamro.nl/en/2020/01/euro-watch-green-bond-issuance-to-explode/ ).

We nemen minstens twee factoren waar die in de nabije toekomst tot verder uitstel kunnen leiden. Ten eerste zal het, als gevolg van de uiteenlopende belangen van individuele landen, niet eenvoudig zijn om beleidsinitiatieven gericht op een gereguleerde vermindering van de emissie, zoals het Europees systeem voor de handel in emissierechten (EU Emissions Trading System – EU ETS), te implementeren. In 2019 stabiliseerden de EU ETS prijzen rond EUR 25 per ton. Indien de EU de prijzen verder wil opdrijven om de CO2-uitstoot sneller terug te dringen, moet zij haar ETS-beleid aanpassen. Omdat niet alle landen op één lijn zitten, gaat dit mogelijk langer duren dan wenselijk is.

Een tweede factor die uitstel kan veroorzaken, betreft capaciteitsbeperkingen. Her en der binnen de EU zien we dat de opschaling van zonne- en windenergie tot opstoppingen in het elektriciteitsnet leiden. De investeringen in het elektriciteitsnet zijn ontoereikend om de groei van duurzame energie bij te benen. Hierdoor worden mogelijk suboptimale oplossingen toegepast of moet de invoeding van duurzame energiebronnen in het net tijdelijk deels worden stopgezet. Tegelijkertijd zien we dat de vraag naar energie nog altijd sneller groeit dan de capaciteit van duurzame energie.

Plotselinge beleidsactie

Stel dat beleidsmaatregelen zijn uitgesteld of niet toereikend zijn. Ligt het dan voor de hand dat regeringen – met name in de eurozone – plotsklap een inhaalslag maken en beleid implementeren dat een economische of financiële schok zou kunnen veroorzaken? Logischerwijs zijn de argumenten van economische tegenspoed die eerder werden aangevoerd om beleidsactie tegen te houden, later nog steeds van kracht. We zien echter twee factoren die een dergelijke radicale koerswijziging zouden kunnen bewerkstelligen: 1) waargenomen klimaatverandering (bijvoorbeeld natuurrampen) waardoor kiezers direct radicale maatregelen eisen, en/of 2) gerechtelijke uitspraken in klimaatprocessen die overheden dwingen om een inhaalslag te maken en eerdere beloftes na te komen.

Klimaatverandering is veeleer een langetermijnproces waardoor politici minder actief kunnen zijn dan zij wellicht zouden willen. Juridische procedures over klimaatkwesties zijn een groeiende trend. Vorig jaar hebben honderden niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) in Italië, Ierland, Duitsland en Nederland hun regering aangeklaagd omdat ze zich niet voldoende inspanden om hun burgers tegen de gevolgen van klimaatverandering te beschermen. De Nederlandse regering ging in cassatieberoep tegen de uitspraak en voerde daarbij aan dat het klimaatbeleid een zaak van de politiek en niet van de rechter is. Op 20 december bekrachtigde de Hoge Raad de uitspraak. Eerder in 2019 besloot de Europese Commissie dat de Nederlandse regering verantwoordelijk is voor het behoud van het milieu, zelfs indien dit betekent dat aan de bouw en het transport beperkingen moeten worden opgelegd. Dit leidde tot de stikstofcrisis, die volgens onze schattingen de bbp-groei minstens met een kwart procentpunt zal drukken (zie Visie op Nederland 2020 – Groei economie onder druk?).

Het bericht Verkiezingen VS zetten economie op scherp verscheen eerst op Insights.

Lees hier het orginele bericht:

Categorised in: ABN Amro, China, Research

Belangrijke categorieën

%d bloggers liken dit: